?
Polskie banknoty obiegowe produkowane w XX wieku.
pokaż
pokaż
spis działów ze względu na emitenta oraz wygląd i lata nadrukowane na banknotach
Banknoty Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego 1916 (1917)
W grudniu 1916 r. Zarząd Generał-Gubernatorstwa, utworzonej przez Niemców jednostki administracyjno-politycznej o nazwie Generalne Gubernatorstwo Warszawskie, stworzył instytucję bankowo-emisyjną pod nazwą Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa (PKKP), która emitowała marki polskie. Nowa waluta została wprowadzona do obiegu 26 kwietnia 1917 r. Na banknotach umieszczony był napis "Rzesza Niemiecka przyjmuje odpowiedzialność za spłatę Biletów Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej w Markach Niemieckich po cenie nominalnej". Wyemitowano dwie serie banknotów: "jenerał" i "Generał". Różnice między umieszczonymi na banknotach napisami nie miały merytorycznego znaczenia. Seria "jenerał" posiadała klauzulę prawną "Rzesza Niemiecka przyjmuje odpowiedzialność za spłatę Biletów Kasy Pożyczkowej w Markach Niemieckich po cenie nominalnej", pisownię gubernatorstwa "Zarząd jenerał-gubernatorstwa warszawskiego", nazwę emitenta "BILET KRAJOWEJ POLSKIEJ KASY POŻYCZKOWEJ". Natomiast seria "Generał" posiadała klauzulę prawną "Rzesza Niemiecka przyjmuje odpowiedzialność za spłatę Biletów Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej w Markach Niemieckich po cenie nominalnej", pisownię gubernatorstwa "Zarząd Generał-Gubernatorstwa Warszawskiego", nazwę emitenta "BILET POLSKIEJ KRAJOWEJ KASY POŻYCZKOWEJ". Ponadto różnice były w nominałach obu serii. W serii "jenerał" wyemitowano marki polskie o nominałach 1/2, 1, 2, 20, 50, 100. W serii "Generał" wprowadzono do obiegu nominały 1/2, 1, 2, 5, 10, 20, 100, 1000. Dnia 14 kwietnia 1917 r. Zarząd Generał-Gubernatorstwa Warszawskiego uczynił markę polską jedynym środkiem płatniczym w Generalnym Gubernatorstwie Warszawskim.
banknot pol markipolskiej 1916 - 1/2 mkp
banknot 10 marek polskich 1916 - 10 mkp
banknot 20 marek polskich 1916 - 20 mkp
banknot 50 marek polskich 1916 - 50 mkp
banknot 100 marek polskich 1916 - 100 mkp
banknot 1000 marek polskich 1916 - 1 000 mkp
1919
Odzyskanie niepodległości przez państwo polskie po 123 latach zaborów było procesem rozłożonym w czasie. Oficjalnie za dzień odzyskania niepodległości uznaje się 11 listopada 1918 roku. Tego dnia nastąpiło przejęcie Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej (PKKP) przez władze polskie. Dnia 28 lutego 1919 r. sejm uchwalił ustawę o zastąpieniu aktualnej waluty "marki polskiej" nową walutą "złotym". W 1919 r. wydrukowano banknoty o nominałach 1, 2, 5, 100 i 500 zł. Seria polskich banknotów zawierała właśnie tą datę, a jako emitenta podano Bank Polski którego w tym roku jeszcze nie było. Przeszkodą uniemożliwiającą wprowadzenie nowo wydrukowanych banknotów był olbrzymi deficyt budżetowy oraz narastająca inflacja. Reformę walutową przeprowadzono dopiero 28 kwietnia 1924 r.
banknot 1zl 1919 - 1 zł
banknot 2zl 1919 - 2 zł
banknot 5zl 1919 - 5 zł
banknot 10zl 1919 - 10 zł
banknot 20zl 1919 - 20 zł
banknot 50zl 1919 - 50 zł
banknot 100zl 1919 - 100 zł
banknot 500zl 1919 - 500 zł
Po odzyskaniu niepodległości datowanego na dzień 11 listopada 1918 r. zachowano banknoty Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego jako prawny środek płatniczy, aż do dnia 30 listopada 1923 r. Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa (PKKP) wydała dalsze banknoty w walucie markowej. Datowane na luty 1919: 1, 5, 100, 1'000. Datowane na sierpień 1919: 1, 5, 10, 20, 100, 500, 1'000. Datowane na luty 1920: 1/2, 5'000 marek polskich. Ostatnie emisje marek polskich przypadły na lata 1922 - 1923. Były to emisje inflacyjne. Wydrukowano wtedy banknoty o nominałach: 10'000, 50'000, 100'000, 250'000, 500'000, 1'000'000, 5'000'000, 10'000'000 marek polskich (mkp). Walutę markową można było wymieniać do 31 maja 1925 r. PKKP emitowała je z własną klauzulą prawną dotyczącą podjęcia się obowiązku wymiany przez państwo polskie.
banknot pol marki polskiej 1920 - 1/2 mkp
banknot 1 marka polska 1919 v2 - 1 mkp (2 wersja)
banknot 5 marek polskich 1919 - 5 mkp
banknot 5 marek polskich 1919 v2 - 5 mkp (2 wersja)
banknot 10 marek polskich 1919 - 10 mkp
banknot 20 marek polskich 1919 - 20 mkp
Data: 17.V.1919
Wizerunek: Tadeusz Kościuszko (model: Józef Kossakowski)
Wymiary: 145 x 90 mm
więcej informacji
Wizerunek: Tadeusz Kościuszko (model: Józef Kossakowski)
Wymiary: 145 x 90 mm
więcej informacji
banknot 20 marek polskich 1919 v2 - 20 mkp (2 wersja)
banknot 100 marek polskich 1919 - 100 mkp
banknot 100 marek polskich 1919 v2 - 100 mkp (2 wersja)
banknot 500 marek polskich 1919 - 500 mkp
banknot 500 marek polskich 1919 v2 - 500 mkp (2 wersja)
banknot 1000 marek polskich 1919 - 1 000 mkp
banknot 1000 marek polskich 1919 v2 - 1 000 mkp (2 wersja)
banknot 5000 marek polskich 1920 - 5 000 mkp
Data: 7.II.1920
Wizerunek: Jadwiga Andegaweńska, Tadeusz Kościuszko
Wymiary: 225 x 143 mm
więcej informacji
Wizerunek: Jadwiga Andegaweńska, Tadeusz Kościuszko
Wymiary: 225 x 143 mm
więcej informacji
banknot 10000 marek polskich 1922 - 10 000 mkp
banknot 50000 marek polskich 1922 - 50 000 mkp
banknot 100000 marek polskich 1923 - 100 000 mkp
banknot 250000 marek polskich 1923 - 250 000 mkp
banknot 500000 marek polskich 1923 - 500 000 mkp
banknot 1000000 marek polskich 1922 - 1 000 000 mkp
banknot 5000000 marek polskich 1923 - 5 000 000 mkp
banknot 10000000 marek polskich 1923 - 10 000 000 mkp
W 1924 roku reforma walutowa była nieunikniona z powodu niezmiernie niskiej wartości marki polskiej. Dnia 28 kwietnia 1924 roku zlikwidowano Polską Krajową Kasę Pożyczkową (PKKP), której funkcje przejął nowo otwarty Bank Polski. Tego samego dnia rozpoczęto wymianę marki polskiej na walutę złotową. Za 1'800'000 marek polskich płacono 1 złoty. Funkcje bilonu pełniły wydrukowane bilety zdawkowe o wartości 10, 20 i 50 groszy, oraz 1 i 5 groszy które były tworzone odpowiednio z banknotów 500'000 i 10'000'000 mkp. Bilety zdawkowe utrzymywane były aż do nasycenia rynku monetami. Możliwość wymiany biletów zdawkowych trwała do 30 czerwca 1932 roku.
banknot 1gr bilet zdawkowy 1924 lewy - 1 gr (lewa wersja)
banknot 1gr bilet zdawkowy 1924 prawy - 1 gr (prawa wersja)
banknot 5gr bilet zdawkowy 1924 lewy - 5 gr (lewa wersja)
banknot 5gr bilet zdawkowy 1924 prawy - 5 gr (prawa wersja)
banknot 10gr 1924 - 10 gr
banknot 20gr 1924 - 20 gr
banknot 50gr 1924 - 50 gr
banknot 5zl 1924 - 5 zł
banknot 10zl 1924 - 10 zł
banknot 20zl 1924 - 20 zł
W latach 1925 - 1929 emitowane były tzw. bilety zdawkowe (2 i 5 zł) i państwowe (5 zł) oraz banknoty o nominałach 10, 20 i 50 zł również tytułowane jako "BILETY BANKU POLSKIEGO". Banknoty z tego okresu były prawnym środkiem płatniczym jedynie przez kilka lat. Odmienne daty ich emisji znalazły również odzwierciedlenie w wycofywaniu ich z obiegu. Najdłużej bo aż do 7 maja 1940 r. w obiegu znajdowały się bilety o nominałach 10 i 50 zł.
banknot 5zl 1926 - 5 zł (2 wersja)
banknot 10zl 1929 - 10 zł
banknot 20zl 1926 - 20 zł
banknot 50zl 1929 - 50 zł
W latach 1930 - 1938 wyemitowany został banknot o nominale 1 zł oznaczony jako bilet państwowy, oraz banknoty o nominałach 2, 5, 20 i 100 zł. Banknot 20 zł występował w dwóch odmiennych wersjach. Podobnie jak w przypadku banknotów emitowanych w latach 1925 - 1929 również i tutaj mamy do czynienia z różnorodnością dat wprowadzania do obiegu, jak również wydalania z niego. Z wyemitowanych w tych czasach papierowych środków płatniczych najdłużej w obiegu pozostał bilet skarbowy, którego ważność zakończyła się 20 maja 1940 roku.
banknot 1zl 1938 - 1 zł
banknot 2zl 1936 - 2 zł
banknot 20zl 1931 - 20 zł
banknot 20zl 1936 - 20 zł (2 wersja)
banknot 100zl 1934 - 100 zł
15 grudnia 1939 r. niemiecki generalny gubernator Hans Frank powołał instytucję emisyjną z siedzibą w Krakowie - Bank Emisyjny w Polsce. Podczas swojej działalności Bank Emisyjny w Polsce wprowadził do obiegu nominały: 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 i 500 zł z datą 1 marca 1940 r. oraz 1, 2, 5, 50 i 100 zł z datą 1 sierpnia 1941 r. Banknoty polskie w 1940 r. drukowano w Wiedniu, a w 1941 r. w Krakowie i Warszawie. Ich projektantem był Leonard Sowiński. Nowe wizerunki zostały oparte na przedwojennych wzorach. Takie działanie zostało narzucone przez niemieckie władze, którym zależało na utrzymaniu optycznego podobieństwa banknotów okupacyjnych z banknotami międzywojennymi. Pieniądze te obowiązywały do 10 stycznia 1945 r. Znane są liczne fałszerstwa banknotów tej serii.
banknot 10zl 1940 - 10 zł
banknot 20zl 1940 - 20 zł
banknot 50zl 1940 - 50 zł
banknot 100zl 1941 - 100 zł
1944
Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN) 27 sierpnia 1944 roku wprowadził do obiegu bilety skarbowe Centralnej Kasy Skarbowej. Banknoty zaprojektowane przez artystów grafików sowieckich były zaopatrzone w błędną klauzulę prawną "przyjmowanie we wszystkich wypłatach jest obowiązkowym, fałszowanie będzie karane zgodnie z prawem". Późniejsze wersje były drukowane z poprawioną klauzulą "przyjmowanie we wszystkich wypłatach jest obowiązkowe, fałszowanie będzie karane zgodnie z prawem". Obie wersje posiadały nazwę nieistniejącego jeszcze Narodowego Banku Polskiego (NBP).
Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN) dnia 6 stycznia 1945 roku wydał dekret o deponowaniu i wymianie banknotów z 1944 roku. Pieniądze te przestały być prawnym środkiem płatniczym 4 dni później tj. 10 stycznia 1945 roku, a sama wymiana była ograniczona do 500 zł na osobę. Otwarty 15 stycznia Narodowy Bank Polski (NBP) wyemitował banknot 1000 zł. Ze względów bezpieczeństwa w 1946 roku ukazały się nowe banknoty zaprojektowane przez artystów grafików Ryszarda Kleczewskiego i prof. Wacława Borowskiego.
banknot 1000zl 1946 - 1 000 zł (2 wersja)
Seria z 1946 r. również pozostawiała wiele do życzenia w kwestii bezpieczeństwa, dlatego w roku 1947 wydano kolejną serię banknotów o nominałach 20, 100, 500 i 1'000 zł. Jej projektantami byli artyści graficy Ryszard Kleczewski i prof. Wacław Borowski. Banknoty w tym okresie musiały nawiązywać do tematyki roboczo - chłopskiej.
Banknoty datowane na rok 1944 zostały wprowadzone do obiegu 1 lipca 1948 roku. Ich projektantem był prof. Wacław Borowski. Dnia 30 października 1948 r. przeprowadzono zmianę systemu pieniężnego. Banknoty z lat 1944 - 1947 można było wymieniać w relacji 100 do 1 niespełna 2 tygodnie (do 8 listopada 1950 r.), po których stawały się bezwartościowe. Posiadacze kont bankowych otrzymali 3 zł nowe za każde 100 zł starych. W tej samej relacji (100 do 3) przeliczono wszystkie ceny. 29 października 1965 r. wprowadzono do obiegu jedynie banknot o nominale 1'000 zł o odmiennej szacie graficznej od serii datowanej na rok 1944.
banknot 1000zl 1965 - 1 000 zł
W 1975 r. rozpoczęła się emisja nowych banknotów z serii "Wielcy Polacy". Wraz z pogarszającą się sytuacją gospodarczą i postępującą inflacją sukcesywnie wprowadzano nowe, coraz większe nominały. Po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 r. wydano banknoty 10 i 20 złotowe datowane na 1 czerwiec 1982 r. Ich funkcją było zastąpienie bilonu. Seria "Wielcy Polacy" została domknięta przez banknot o nominale 200'000 zł z datą 12 grudnia 1989 r.
banknot 10zl 1982 - 10 zł
banknot 20zl 1982 - 20 zł
banknot 50zl 1975 - 50 zł
Data: 9.V.1975, 1.VI.1979, 1.VI.1982, 1.VI.1986, 1.XII.1988
Wizerunek: Karol Świerczewski
Wymiary: 138 x 63 mm
więcej informacji
Wizerunek: Karol Świerczewski
Wymiary: 138 x 63 mm
więcej informacji
banknot 100zl 1979 - 100 zł
Data: 15.I.1975, 17.V.1976, 1.VI.1979, 1.VI.1982, 1.VI.1986, 1.XII.1988
Wizerunek: Ludwik Waryński
Wymiary: 138 x 63 mm
więcej informacji
Wizerunek: Ludwik Waryński
Wymiary: 138 x 63 mm
więcej informacji
banknot 200zl 1976 - 200 zł
Data: 25.V.1976, 1.VI.1979, 1.VI.1982, 1.VI.1986, 1.XII.1988
Wizerunek: Jarosław Dąbrowski
Wymiary: 138 x 63 mm
więcej informacji
Wizerunek: Jarosław Dąbrowski
Wymiary: 138 x 63 mm
więcej informacji
banknot 500zl 1979 - 500 zł
Data: 16.XII.1974, 15.VI.1976, 1.VI.1979, 1.VI.1982
Wizerunek: Tadeusz Kościuszko
Wymiary: 138 x 63 mm
więcej informacji
Wizerunek: Tadeusz Kościuszko
Wymiary: 138 x 63 mm
więcej informacji
banknot 1000zl 1982 - 1 000 zł
Data: 2.VII.1975, 1.VI.1979, 1.VI.1982
Wizerunek: Mikołaj Kopernik
Wymiary: 138 x 63 mm
więcej informacji
Wizerunek: Mikołaj Kopernik
Wymiary: 138 x 63 mm
więcej informacji
banknot 2000zl 1982 - 2 000 zł
Data: 1.V.1977, 1.VI.1979, 1.VI.1982
Wizerunek: Mieszko I, Bolesław I Chrobry
Wymiary: 138 x 63 mm
więcej informacji
Wizerunek: Mieszko I, Bolesław I Chrobry
Wymiary: 138 x 63 mm
więcej informacji
banknot 5000zl 1982 - 5 000 zł
Data: 1.VI.1982, 1.VI.1986, 1.XII.1988
Wizerunek: Fryderyk Chopin
Wymiary: 138 x 63 mm
więcej informacji
Wizerunek: Fryderyk Chopin
Wymiary: 138 x 63 mm
więcej informacji
banknot 10000zl 1988 - 10 000 zł
banknot 20000zl 1989 - 20 000 zł
banknot 50000zl 1989 - 50 000 zł
banknot 200000zl 1989 - 200 000 zł
1990 - 1993
Jesienią 1989 roku powstał pierwszy w Europie Wschodniej niekomunistyczny rząd. Dotychczasową nazwę państwa "Polska Rzeczpospolita Ludowa" (PRL) zastąpiła "Rzeczpospolita Polska". Był to początek nowego okresu w dziejach narodu nazywany Trzecią Rzeczpospolitą Polską. Mimo tak poważnych zmian 26 lutego 1990 r. do obiegu został wprowadzony banknot o nominale 100'000 zł wciąż posiadający napis "Polska Rzeczpospolita Ludowa", a w centralnej części banknotu umieszczony jest orzeł bez korony. Również znak wodny przedstawia godło PRL. W banknotach 500'000 zł, 1'000'000 zł i 2'000'000 zł datowanych na lata 1990 - 1992 można ujrzeć nową nazwę państwa "Rzeczpospolita Polska", jak również orła w koronie, jednak znak wodny nadal przedstawia godło PRL. Dopiero banknoty wyemitowane 16 listopada 1993 roku pozbawione są wszystkich cech minionego okresu. Ponadto posiadają inną kolorystykę oraz lepsze zabezpieczenia niż poprzednie emisje z lat 1989 - 1992.
banknot 50000zl 1993 - 50 000 zł
banknot 100000zl 1990 - 100 000 zł
banknot 100000zl 1993 - 100 000 zł (2 wersja)
banknot 500000zl 1990 - 500 000 zł
banknot 500000zl 1993 - 500 000 zł (2 wersja)
banknot 1000000zl 1991 - 1 000 000 zł
banknot 1000000zl 1993 - 1 000 000 zł (2 wersja)
banknot 2000000zl 1992 - 2 000 000 zł
banknot 2000000zl 1993 - 2 000 000 zł (2 wersja)
W wyniku denominacji przeprowadzonej w Polsce w 1995 r. do obiegu została wprowadzona nowa seria banknotów polskich. Denominacja miała charakter ekwiwalentny, a złoty został zdenominowany w relacji 10'000 do 1. Autorem nowych banknotów został artysta grafik Andrzej Heidrich. Nominały 10, 20 i 50 zł wprowadzono z dniem 1 stycznia 1995 roku, natomiast 100 i 200 zł z dniem 1 czerwca 1995. Na wszystkich banknotach widnieje data 25 marca 1994 r. Do 1997 r. banknoty drukowano w Londynie, a w kolejnych latach w Warszawie. Banknoty z lat 1974 - 1993 będące równolegle w obiegu były prawnym środkiem płatniczym do końca 1996 roku, a można je było wymieniać do końca 2010 r. W nowych banknotach bok dłuższy jest dwukrotnością krótszego boku, a długość krótszego boku jest o 3 cm większa w każdym kolejnym nominale względem poprzedniego. Polskie banknoty, które uległy zniszczeniu są zastępowane dodrukowanymi banknotami z dwuliterowym oznaczeniem serii zaczynającym się od liter Y lub Z.
banknot 10zl 1994 - 10 zł
banknot 20zl 1994 - 20 zł
banknot 50zl 1994 - 50 zł
banknot 100zl 1994 - 100 zł
banknot 200zl 1994 - 200 zł